Calcul intégral : premières intégrations par parties — Exercices 12 à 14
Correction détaillée — 2e Bac Sciences Mathématiques
Exercice 12
En utilisant la formule d’intégration par parties, calculer les intégrales suivantes.
Lire la correction + Masquer la correction −
Les fonctions utilisées sont continûment dérivables sur \(\left[\dfrac12;1\right]\).
En effet :
\[ \left(\sqrt{1+2x}\right)' = \frac1{\sqrt{1+2x}}. \]La formule d’intégration par parties donne :
\[ \begin{aligned} A &= \left[ x\sqrt{1+2x} \right]_{1/2}^{1} - \int_{1/2}^{1}\sqrt{1+2x}\,dx. \end{aligned} \]Une primitive de \(\sqrt{1+2x}\) est :
\[ \frac13(1+2x)^{3/2}. \]Ainsi :
\[ \begin{aligned} A &= \left[ x\sqrt{1+2x} - \frac13(1+2x)^{3/2} \right]_{1/2}^{1}\\ &= 0- \left( \frac{\sqrt2}{2} - \frac{2\sqrt2}{3} \right)\\ &= \frac{\sqrt2}{6}. \end{aligned} \]Lire la correction + Masquer la correction −
On obtient :
\[ \begin{aligned} B &= \left[ \frac{x^2}{2}\ln x \right]_1^e - \frac12 \int_1^e x\,dx\\ &= \frac{e^2}{2} - \frac12 \left[ \frac{x^2}{2} \right]_1^e\\ &= \frac{e^2}{2} - \frac{e^2-1}{4}. \end{aligned} \]Lire la correction + Masquer la correction −
Donc :
\[ \begin{aligned} C &= \left[ -(x+3)e^{-x} \right]_0^1 + \int_0^1e^{-x}\,dx\\ &= \left(3-\frac4e\right) + \left[ -e^{-x} \right]_0^1\\ &= 3-\frac4e+1-\frac1e. \end{aligned} \]Lire la correction + Masquer la correction −
La formule d’intégration par parties donne :
\[ \begin{aligned} D &= \left[ \frac{4x-1}{3}e^{3x} \right]_0^{1/3} - \frac43 \int_0^{1/3}e^{3x}\,dx\\ &= \left( \frac e9+\frac13 \right) - \frac43 \left[ \frac13e^{3x} \right]_0^{1/3}\\ &= \frac e9+\frac13 - \frac{4(e-1)}9. \end{aligned} \]Lire la correction + Masquer la correction −
Avant l’intégration par parties, on linéarise le carré trigonométrique :
\[ \cos^2(2x)=\frac{1+\cos(4x)}2. \]Ainsi :
\[ E= \frac12\int_0^{\pi/4}x\,dx + \frac12\int_0^{\pi/4}x\cos(4x)\,dx. \]Pour la seconde intégrale, choisissons :
Donc :
\[ \begin{aligned} \int_0^{\pi/4}x\cos(4x)\,dx &= \left[ \frac x4\sin(4x) \right]_0^{\pi/4}\\ &\quad- \frac14 \int_0^{\pi/4}\sin(4x)\,dx. \end{aligned} \]Le terme intégré est nul aux deux bornes et :
\[ \int_0^{\pi/4}\sin(4x)\,dx = \frac12. \]Par conséquent :
\[ \begin{aligned} E &= \frac12 \left[ \frac{x^2}{2} \right]_0^{\pi/4} - \frac18\cdot\frac12\\ &= \frac{\pi^2}{64} - \frac1{16}. \end{aligned} \]Lire la correction + Masquer la correction −
On écrit :
\[ x^3\sqrt{x^2+1} = x^2\left(x\sqrt{x^2+1}\right). \]Alors :
\[ \begin{aligned} F &= \left[ \frac{x^2}{3}(x^2+1)^{3/2} \right]_0^{\sqrt3}\\ &\quad- \frac23 \int_0^{\sqrt3} x(x^2+1)^{3/2}\,dx. \end{aligned} \]Or :
\[ \int x(x^2+1)^{3/2}\,dx = \frac15(x^2+1)^{5/2}. \]Donc :
\[ \begin{aligned} F &= 8 - \frac23 \left[ \frac15(x^2+1)^{5/2} \right]_0^{\sqrt3}\\ &= 8-\frac23\cdot\frac{32-1}{5}\\ &= 8-\frac{62}{15}. \end{aligned} \]Lire la correction + Masquer la correction −
On obtient :
\[ \begin{aligned} G &= \left[ 2(x+2)\sqrt{x+5} \right]_{-1}^{4}\\ &\quad- 2\int_{-1}^{4}\sqrt{x+5}\,dx\\ &= 32 - 2 \left[ \frac23(x+5)^{3/2} \right]_{-1}^{4}\\ &= 32-\frac43(27-8)\\ &= 32-\frac{76}{3}. \end{aligned} \]Lire la correction + Masquer la correction −
Alors :
\[ \begin{aligned} H &= \left[ \frac x2\sin^2x \right]_0^{\pi/2} - \frac12 \int_0^{\pi/2}\sin^2x\,dx. \end{aligned} \]Or :
\[ \int_0^{\pi/2}\sin^2x\,dx = \frac{\pi}{4}. \]Donc :
\[ H= \frac{\pi}{4} - \frac12\cdot\frac{\pi}{4}. \]Exercice 13
En utilisant la formule d’intégration par parties, calculer les intégrales suivantes.
Lire la correction + Masquer la correction −
Donc :
\[ \begin{aligned} I &= \left[ (2x^2-x)\sin x \right]_0^{\pi/2}\\ &\quad- \int_0^{\pi/2}(4x-1)\sin x\,dx\\ &= \frac{\pi^2-\pi}{2}-J, \end{aligned} \]où :
\[ J=\int_0^{\pi/2}(4x-1)\sin x\,dx. \]Ainsi :
\[ \begin{aligned} J &= \left[ -(4x-1)\cos x \right]_0^{\pi/2} + 4\int_0^{\pi/2}\cos x\,dx\\ &= -1+4\\ &=3. \end{aligned} \]Par conséquent :
\[ I= \frac{\pi^2-\pi}{2}-3. \]Lire la correction + Masquer la correction −
On commence par linéariser :
\[ \cos^2x=\frac{1+\cos(2x)}2. \]Donc :
\[ J= \frac12\int_0^\pi(3x+4)\,dx + \frac12\int_0^\pi(3x+4)\cos(2x)\,dx. \]Pour la seconde intégrale, posons :
Ainsi :
\[ \begin{aligned} \int_0^\pi(3x+4)\cos(2x)\,dx &= \left[ \frac{3x+4}{2}\sin(2x) \right]_0^\pi\\ &\quad- \frac32\int_0^\pi\sin(2x)\,dx\\ &=0. \end{aligned} \]Il reste donc :
\[ \begin{aligned} J &= \frac12 \left[ \frac32x^2+4x \right]_0^\pi\\ &= \frac{3\pi^2}{4}+2\pi. \end{aligned} \]Lire la correction + Masquer la correction −
On obtient :
\[ K= \left[ \frac{x^3}{3}\sin(\ln x) \right]_1^{e^2} - \frac13M, \]où :
\[ M= \int_1^{e^2}x^2\cos(\ln x)\,dx. \]Comme \(\ln(e^2)=2\), on a :
\[ K= \frac{e^6\sin2}{3} - \frac13M. \]Ainsi :
\[ \begin{aligned} M &= \left[ \frac{x^3}{3}\cos(\ln x) \right]_1^{e^2} + \frac13K\\ &= \frac{e^6\cos2-1}{3} + \frac13K. \end{aligned} \]En remplaçant \(M\) dans la première relation :
\[ \begin{aligned} K &= \frac{e^6\sin2}{3} - \frac13 \left( \frac{e^6\cos2-1}{3} + \frac13K \right). \end{aligned} \]Donc :
\[ \frac{10}{9}K = \frac{ 3e^6\sin2-e^6\cos2+1 }9. \]Lire la correction + Masquer la correction −
Alors :
\[ \begin{aligned} L &= \left[ x\ln^2x \right]_1^e - 2\int_1^e\ln x\,dx\\ &= e - 2\int_1^e\ln x\,dx. \end{aligned} \]Pour calculer l’intégrale restante, on utilise de nouveau une intégration par parties :
D’où :
\[ \begin{aligned} \int_1^e\ln x\,dx &= \left[ x\ln x \right]_1^e - \int_1^e1\,dx\\ &= e-(e-1)\\ &=1. \end{aligned} \]Exercice 14
En utilisant la formule d’intégration par parties, calculer les intégrales suivantes.
Lire la correction + Masquer la correction −
Ainsi :
\[ \begin{aligned} I_1 &= \left[ x\tan x \right]_0^{\pi/3} - \int_0^{\pi/3}\tan x\,dx\\ &= \frac{\pi\sqrt3}{3} - \left[ -\ln(\cos x) \right]_0^{\pi/3}\\ &= \frac{\pi\sqrt3}{3}-\ln2. \end{aligned} \]Lire la correction + Masquer la correction −
La fonction intégrée est continue sur \(\left[\dfrac{\pi}{6};\dfrac{\pi}{3}\right]\). Les bornes étant écrites dans l’ordre décroissant, la valeur de l’intégrale sera négative.
En effet :
\[ \left( \frac1{2\cos^2x} \right)' = \frac{\sin x}{\cos^3x}. \]Donc :
\[ \begin{aligned} I_2 &= \left[ \frac{x}{2\cos^2x} \right]_{\pi/3}^{\pi/6} - \frac12 \int_{\pi/3}^{\pi/6} \frac{dx}{\cos^2x}\\ &= \left[ \frac{x}{2\cos^2x} - \frac12\tan x \right]_{\pi/3}^{\pi/6}. \end{aligned} \]À la borne \(\dfrac{\pi}{6}\) :
\[ \frac{\pi}{9}-\frac{\sqrt3}{6}. \]À la borne \(\dfrac{\pi}{3}\) :
\[ \frac{2\pi}{3}-\frac{\sqrt3}{2}. \]Par conséquent :
\[ \begin{aligned} I_2 &= \frac{\pi}{9} - \frac{\sqrt3}{6} - \frac{2\pi}{3} + \frac{\sqrt3}{2}\\ &= \frac{\sqrt3}{3} - \frac{5\pi}{9}. \end{aligned} \]Lire la correction + Masquer la correction −
On obtient :
\[ I_3= \left[ e^x\sin x \right]_0^{\pi/2} - J, \]avec :
\[ J= \int_0^{\pi/2}e^x\cos x\,dx. \]Ainsi :
\[ I_3=e^{\pi/2}-J. \]Donc :
\[ \begin{aligned} J &= \left[ e^x\cos x \right]_0^{\pi/2} + I_3\\ &= -1+I_3. \end{aligned} \]En remplaçant \(J\) :
\[ I_3= e^{\pi/2}+1-I_3. \]Ainsi :
\[ 2I_3=e^{\pi/2}+1. \]Lire la correction + Masquer la correction −
Alors :
\[ \begin{aligned} I_4 &= \left[ x\operatorname{Arctan}x \right]_0^1 - \int_0^1 \frac{x}{1+x^2}\,dx\\ &= \frac{\pi}{4} - \left[ \frac12\ln(1+x^2) \right]_0^1. \end{aligned} \]Lire la correction + Masquer la correction −
Pour faire apparaître un produit adapté à l’intégration par parties, posons :
\[ y=\sqrt t, \qquad t=y^2, \qquad dt=2y\,dy. \]Les bornes deviennent :
\[ t=1\Longrightarrow y=1, \qquad t=4\Longrightarrow y=2. \]Ainsi :
\[ I_5= 2\int_1^2ye^y\,dy. \]Donc :
\[ \begin{aligned} I_5 &= 2 \left( \left[ ye^y \right]_1^2 - \int_1^2e^y\,dy \right)\\ &= 2 \left[ (y-1)e^y \right]_1^2\\ &= 2e^2. \end{aligned} \]Lire la correction + Masquer la correction −
En effet :
\[ \left( -\frac1{2(1+x^2)} \right)' = \frac{x}{(1+x^2)^2}. \]La formule d’intégration par parties donne :
\[ \begin{aligned} I_6 &= \left[ -\frac{\ln x}{2(1+x^2)} \right]_1^e\\ &\quad+ \frac12 \int_1^e \frac{dx}{x(1+x^2)}. \end{aligned} \]On décompose :
\[ \frac1{x(1+x^2)} = \frac1x-\frac{x}{1+x^2}. \]Ainsi :
\[ \begin{aligned} \int_1^e \frac{dx}{x(1+x^2)} &= \left[ \ln x-\frac12\ln(1+x^2) \right]_1^e\\ &= 1 - \frac12\ln(1+e^2) + \frac12\ln2. \end{aligned} \]Par conséquent :
\[ \begin{aligned} I_6 &= -\frac1{2(1+e^2)} + \frac12\\ &\quad- \frac14\ln(1+e^2) + \frac14\ln2. \end{aligned} \]Or :
\[ \frac12-\frac1{2(1+e^2)} = \frac{e^2}{2(1+e^2)}. \]
Commentaires
Enregistrer un commentaire